Przez dwa dni w budynku H-14 Politechniki Wrocławskiej wybrzmiały pytania, których nie zadaje się przy codziennej kawie. Jakim człowiekiem chcę być, skoro algorytm potrafi więcej? Czy nauka potrzebuje jeszcze sumienia, skoro ma dane? Wrocławskie Towarzystwo Naukowe świętowało 80-lecie istnienia w sposób, który oddaje jego charakter – nie bankietem, lecz sporem o wartości.
- Dlaczego jubileusz WTN zbiegł się z encykliką papieża Leona XIV.
- Co oznacza, że algorytm „nie zastąpi relacji".
- Jakie pytanie powinien zadać sobie każdy z nas?
Skąd pochodzi Wrocławskie Towarzystwo Naukowe?
Żeby zrozumieć, czym jest WTN, trzeba wrócić do Lwowa. Towarzystwo powstało jako kontynuator i spadkobierca Towarzystwo Naukowego we Lwowie – środowiska uczonych, którzy po II wojnie światowej odbudowali polskie życie akademickie na Dolnym Śląsku. Działa nieprzerwanie od 1946 roku.
Nazwiska takie, jak Hugo Steinhaus, Stanisław Kulczyński czy Ludwik Hirszfeld to fundament, na którym przez osiem dekad budowano mosty między dyscyplinami. 80-lecie działalności WTN jest jednocześnie 125. rocznicą lwowskiej tradycji. Jubileusz świętowano więc z poczuciem długu – wobec przeszłości i odpowiedzialności wobec przyszłości.
Dlaczego sztuczna inteligencja, dlaczego teraz?
Temat konferencji – „Etos ludzi nauki a sztuczna inteligencja” – nie pojawił się przez przypadek. Dynamiczny rozwój systemów AI stawia środowisko naukowe przed pytaniami, których nie rozstrzygną żadne obliczenia: kto odpowiada za decyzje podejmowane z udziałem algorytmów? Czym jest oryginalność, gdy maszyna generuje treści w sekundy? Gdzie w tym wszystkim jest człowiek?
Program konferencji był przemyślanym przekrojem przez te dylematy: od roli AI w edukacji i badaniach naukowych, przez jej wpływ na relację lekarz–pacjent, aż po wyzwania teologiczne i filozoficzne związane z ekspansją systemów cyfrowych.
Szczególnego wymiaru wydarzeniu nadał zbieg okoliczności. Tuż przed konferencją ukazała się encyklika Magnifica Humanitas papieża Leona XIV – pierwszy w historii Kościoła dokument tej rangi poświęcony w całości problematyce sztucznej inteligencji i miejscu człowieka w epoce cyfrowej. To sygnał, że pytania o AI przestały być wyłącznie zagadnieniem technologicznym.
Co wydarzyło się przez dwa dni konferencji?
Wykłady prowadzili naukowcy z wrocławskich uczelni oraz specjaliści z dziedziny medycyny, psychologii, inżynierii i teologii. Program uzupełniała dyskusja panelowa – forum wymiany poglądów na temat przyszłości nauki w dobie generatywnej sztucznej inteligencji. Rozmawiano między innymi o odpowiedzialności za błędy systemów AI, o pojęciu oryginalności w epoce generowanych treści oraz o wyzwaniach stojących przed młodym pokoleniem naukowców.
Organizatorzy podkreślali, że konferencja wpisuje się w wieloletni cykl debat „Etos ludzi nauki” – cykl, który od lat łączy refleksję nad wartościami z konkretnymi problemami współczesności.
Jakie przesłanie wybrzmiało na zakończenie?
Obrady zamknęło słowo skierowane do uczestników przez władze WTN. Padły w nim słowa, które dobrze oddają ducha całego wydarzenia:
– Algorytm nie zastąpi relacji, nie przejmie odpowiedzialności moralnej, nie będzie głosem sumienia ani mądrością rodzącą się z doświadczenia, refleksji i dialogu. To człowiek pozostaje sercem i kompasem etycznym postępu – podkreślali organizatorzy.
Podziękowania trafiły do prelegentek i prelegentów za odwagę mierzenia się z pytaniami, na które nie ma prostych odpowiedzi, do władz Politechniki Wrocławskiej za gościnność oraz do wszystkich uczestników za atmosferę prawdziwej wspólnoty naukowej.
Wrocławskie Towarzystwo Naukowe wkracza w kolejne dziesięciolecie z przekonaniem, że rozwój technologiczny jest wielką szansą – pod warunkiem, że będzie mu towarzyszyć odpowiedzialność, mądrość i humanizm.
Pytanie, z którym wychodzi się z sali
Na konferencji nie zabrakło głosów, które wybijały z komfortu. Prof. dr hab. n. med. Wojciech Witkiewicz postawił pytanie, które długo zostaje w głowie po wyjściu z auli:
– Czy jesteśmy w stanie zagwarantować, że systemy sztucznej inteligencji stosowane w medycynie będą służyć pacjentowi – a nie optymalizacji kosztów? To pytanie bez gotowej odpowiedzi. I właśnie dlatego warto je zadawać.
