We Wrocławiu będą przypominać wymarły dialekt dolnośląski i nie tylko

Pod koniec czerwca wystartuje projekt „Po DolnoŚląsku”, którego celem jest popularyzacja dawnego dziedzictwa niematerialnego regionu. Inicjatywa Instytutu Dolnośląskiego przybliży mieszkańcom historię wymarłego dialektu dolnośląskiego, a także lokalny folklor, pieśni, tańce, stroje i zwyczaje. Pierwsze wydarzenia odbędą się 27 i 28 czerwca 2026 roku we Wrocławiu.

W jaki sposób projekt zostanie zainaugurowany?

Oficjalny start zaplanowano na sobotę, 27 czerwca. O godzinie 20.00 w kościele św. Marcina na Ostrowie Tumskim odbędzie się koncert poświęcony pamięci księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego.

– Akurat kilka dni po rocznicy śmierci księcia, która nastąpiła 23 czerwca 1290 roku. Zespół Rocal Fuza zaprezentuje utwory z końca XIII i początku XIV w. Warto przypomnieć, że Henryk IV również należał do kręgu tzw. minnesingerów, średniowiecznych poetów-śpiewaków. Właśnie taką muzykę zaprezentuje zespół Rocal Fuza. Spotkamy się zatem w miejscu szczególnym, bo ta świątynia była ufundowana właśnie przez Henryka IV Prawego na terenie dawnego zamku na Ostrowie Tumskim – mówi Tomasz Sielicki, który prowadzi projekt „Po DolnoŚląsku”.

Podczas koncertu zabrzmi muzyka średniowieczna wykonywana przez zespół Rocal Fuza, specjalizujący się w repertuarze z epoki średniowiecza i renesansu.

Co przygotowano na niedzielne spotkanie?

Drugi dzień inauguracji odbędzie się 28 czerwca na terenie Piastowskiej Pieczęci przy klasztorze Sióstr Szkolnych de Notre Dame przy ul. św. Marcina 12. To wyjątkowe miejsce, gdzie zachowały się relikty dawnego zamku książęcego. Dodatkowo odwiedzający będą mogli skorzystać z uroków ogrodu oraz kawiarenki św. Jadwigi.

Program wydarzenia potrwa od godziny 12.00 do 17.00. Wśród atrakcji znajdą się prezentacje dawnych instrumentów muzycznych prowadzone przez Ryszarda Dominika Dembińskiego i jego syna Radosława. Artyści zaprezentują również muzykę średniowieczną podczas koncertu i występów plenerowych.

Czego można dowiedzieć się o dawnym dialekcie Dolnego Śląska?

Istotną część programu stanowi popularyzacja dawnej mowy autochtonicznych mieszkańców regionu. O historii dialektu oraz lokalnych zwyczajach opowie historyk Tomasz Sielicki.

– Mowę autochtonicznej, słowiańskiej ludności Dolnego Śląska zapisywali badacze, zarówno polscy (Baltazar Działas, Jerzy Samuel Bandtkie), jak i niemieccy (Julius Roger, Robert Fiedler). – Choć na ówczesnym Dolnym Śląsku dominował wówczas już język niemiecki, to jednak w okolicach Oławy czy Jelcza-Laskowic można było usłyszeć mowę „Wodnych Polaków”, jak nieco pogardliwie nazywano tutejszą ludność. Na królika mawiano kornykiel, gancypyrz z kolei oznaczał nietoperza, a matyrlok oznaczał motyla. Właśnie ten dialekt ma przypomnieć projekt „Po DolnoŚląsku” – opowiada Tomasz Sielicki.

Twórcy projektu chcą przywrócić pamięć o dolnośląskiej „goudce”, czyli lokalnej odmianie języka używanej jeszcze w XIX wieku w okolicach Oławy i Jelcza-Laskowic. W ramach przedsięwzięcia powstanie także opracowanie najważniejszych cech dialektu przygotowane we współpracy z badaczami i dialektologami.

Jakie działania zaplanowano do końca 2026 roku?

Projekt „Po DolnoŚląsku” nie ograniczy się do wydarzeń inauguracyjnych. W kolejnych miesiącach organizatorzy przeprowadzą cykl wykładów w siedmiu miastach Dolnego Śląska: Wrocławiu, Legnicy, Środzie Śląskiej, Kątach Wrocławskich, Jelczu-Laskowicach, Oławie i Sycowie. Program obejmie również wycieczkę zabytkowym autobusem do Ratowic pod Oławą oraz pokazy tradycyjnych tańców regionalnych.

Dolnośląskie tańce, takie jak koza, kozira czy jedliniok, zaprezentuje Reprezentacyjny Dolnośląski Zespół Pieśni i Tańca „Wrocław”. Wszystkie wydarzenia inauguracyjne pozostaną otwarte dla publiczności i nie wymagają zakupu biletów.

Projekt realizuje Instytut Dolnośląski dzięki dofinansowaniu z budżetu samorządu Województwa Dolnośląskiego. Cykl potrwa do końca 2026 roku i obejmie szereg spotkań, wykładów oraz wydarzeń kulturalnych w różnych miejscowościach regionu.