Śląsk Wrocław i zagadka milionów od spółek miejskich

Śląsk Wrocław od lat funkcjonuje dzięki pieniądzom płynącym z miasta i miejskich spółek. Dopiero zestawienie raportu Grant Thornton z odpowiedziami na wnioski o informację publiczną składane przez Radnego Osiedla Gajowice Arkadiusza Chwaścika pokazuje, że w tym systemie coś się nie zgadza. Kwoty przypisywane sponsorom w oficjalnym raporcie różnią się od danych podawanych przez same spółki. Klub nie potrafi tych rozbieżności jednoznacznie wyjaśnić. To szczególnie uderzające w kontekście powtarzanych przez urzędników deklaracji o transparentności i przejrzystości. One w zderzeniu z dokumentami zaczynają brzmieć jak pusty slogan. W efekcie zamiast klarownego obrazu finansów pojawia się pytanie, które wykracza poza same liczby. Ile naprawdę wynosi wsparcie Śląska ze strony miejskich spółek i czy dziś da się je precyzyjnie opisać?

Klub funkcjonuje w miejskim ekosystemie finansowania

Pierwsza rzecz, którą porządkują dokumenty, jest w gruncie rzeczy oczywista, ale przez lata w debacie o Śląsku Wrocław rozmywana. Klub nie działa jak klasyczny podmiot rynkowy, który samodzielnie wypracowuje zdecydowaną większość przychodów komercyjnych i na tej podstawie buduje swoją niezależność. Śląsk funkcjonuje w modelu, w którym fundamentalną rolę odgrywa miejski ekosystem finansowania.

Pokazuje to już sam raport Grant Thornton przygotowany dla WKS Śląsk Wrocław S.A. w ramach przygotowania spółki do procesu sprzedażowego. W części dotyczącej przychodów z reklamy i sponsoringu pojawia się wyraźny podział na sponsorów i pozycje przypisane konkretnym podmiotom. Wśród nich znajdują się spółki miejskie i jednostki powiązane z miastem. Sam dokument opisuje strukturę właścicielską i biznesową klubu oraz wskazuje na relacje z podmiotami publicznymi i komunalnymi.

W praktyce oznacza to, że Śląsk nie jest utrzymywany przez jednego silnego sponsora prywatnego, który uznał, że inwestycja w klub ma dla niego strategiczny sens marketingowy. Jest utrzymywany przez system. Jedna spółka daje mniej, druga więcej, trzecia finansuje inny pakiet świadczeń, czwarta dokłada obecność na stadionie, bilety, pakiety VIP lub ekspozycję marketingową. Formalnie to sponsoring. Realnie to miejski model podtrzymywania klubu przy życiu.

Dlatego najważniejsze pytanie brzmi dziś następująco. Na jakich zasadach Śląsk jest finansowany przez miasto? W jakiej skali? Czy dane, które mają to opisywać, są w ogóle spójne?

Raport Grant Thornton: porządek na papierze

Na pierwszy rzut oka raport Grant Thornton wygląda jak dokument, który ma uporządkować sytuację. Jest zestawienie przychodów, kosztów, analiza rachunku zysków i strat, przegląd bilansu, opis modelu biznesowego, wskazanie sponsorów i pozycji reklamowo-sponsoringowych. W sekcji poświęconej przychodom z reklamy i sponsoringu rozpisano kwoty rok do roku, z wyszczególnieniem podmiotów występujących po stronie sponsorów lub partnerów reklamowych.

Właśnie na podstawie tych tabel da się zauważyć, jak duża część pieniędzy napływających do klubu wiąże się z podmiotami powiązanymi z miastem. Raport pokazuje też pozycję „przychody z reklam i sponsoringu od jednostek powiązanych”, co samo w sobie jest już ważną wskazówką interpretacyjną. To nie są przypadkowe relacje gospodarcze. To przepływy wewnątrz publicznego ekosystemu.

Z samego raportu wynika, że w latach 2021–2024 przychody komercyjne od podmiotów powiązanych i miejskich stanowiły bardzo istotny element struktury przychodów klubu. Nie jest to więc pojedynczy incydent czy jednorazowa pomoc. Tu chodzi o trwały mechanizm finansowania.

Gdyby na tym poprzestać, można byłoby napisać tekst o tym, że Śląsk jest klubem uzależnionym od miejskich pieniędzy. Byłaby to prawda. Problem polega na tym, że zestawienie raportu z odpowiedziami uzyskanymi od konkretnych spółek komunalnych prowadzi do znacznie poważniejszego wniosku. Te liczby nie układają się w jeden spójny obraz.

ZOO Wrocław. Pierwszy przypadek, w którym liczby zaczynają się rozjeżdżać

Najbardziej uderzający przykład dotyczy ZOO Wrocław. Z odpowiedzi udzielonej radnemu Chwaścikowi wynika, że klub ujawnił informacje o świadczeniach pieniężnych otrzymanych od ZOO Wrocław Sp. z o.o. Jednocześnie jednak sam zaznaczył, że dane te różnią się od wartości przypisanych tej spółce w raporcie Grant Thornton.

W roku 2023 klub potwierdził, że ZOO Wrocław nie dokonało żadnych płatności bezpośrednio na rzecz Śląska. Jednocześnie wskazano, że w raporcie Grant Thornton przy pozycji przypisanej ZOO Wrocław za 2023 rok figuruje kwota 1 056 000 zł. Klub wyraźnie stwierdził przy tym, że nie jest autorem raportu. Dodał nie zna szczegółowej metodologii przyjętej przez jego autorów i nie posiada zweryfikowanej informacji pozwalającej przesądzić, skąd bierze się ta rozbieżność.

To jest moment kluczowy. Nie mówimy o drobnym przesunięciu księgowym. Nie mówimy o różnicy kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych, którą dałoby się zbyć technicznym niuansem. Mówimy o sytuacji, w której jedna strona twierdzi, że bezpośrednich płatności nie było, a dokument przygotowany na potrzeby procesu sprzedażowego przypisuje tej samej spółce ponad milion złotych.

W roku 2024 sytuacja wygląda inaczej, ale problem nie znika. Klub potwierdza, że otrzymał od ZOO Wrocław dwa świadczenia. 990 tys. zł netto z tytułu czynszu najmu nieruchomości wynikającego z umowy najmu na cele reklamowo-promocyjne oraz 18,4 tys. zł netto odpowiadające wartości biletów na mecze w rundzie wiosennej. Łącznie daje to 1 008 400 zł netto. Tymczasem w raporcie Grant Thornton przy pozycji przypisanej ZOO Wrocław za 2024 rok widnieje kwota 660 tys. zł.

Znów więc mamy rozjazd, tym razem rzędu 348,4 tys. zł. Tym razem klub znów zaznacza, że nie jest autorem raportu, nie zna jego szczegółowej metodologii i nie jest w stanie wyjaśnić różnicy.

Tu mamy już do czynienia z problemem wiarygodności obrazu finansowego. Bo jeśli nie wiadomo, czy w raporcie pokazywane są realne przepływy pieniężne, wartości umów, rozliczenia barterowe, wartości świadczeń przypisanych do konkretnego okresu czy jeszcze inny model prezentacji danych, to inwestor, dziennikarz, kibic i opinia publiczna nie analizują tego samego zjawiska. Analizują różne jego wersje.

Port Lotniczy Wrocław. Drugi przykład, który przestaje wyglądać na przypadek

Gdyby rozbieżność dotyczyła wyłącznie ZOO Wrocław, można byłoby próbować tłumaczyć ją specyfiką relacji, inną konstrukcją świadczenia albo jednostkowym błędem metodologicznym. Tyle że drugi przypadek, dotyczący Portu Lotniczego Wrocław S.A., pokazuje bardzo podobny problem.

W oficjalnej odpowiedzi na wniosek o informację publiczną port lotniczy wskazał, że liczba transferów pieniężnych na rzecz WKS Śląsk Wrocław S.A. wynikających z zawartych z klubem umów o świadczenie usług marketingowych wyniosła za 2023 rok 1 230 000 zł brutto. Za 2024 rok 1 230 000 zł brutto. Za 2025 rok 1 230 000 zł brutto. Dodatkowo za sezon 2024/2025 dla piłki nożnej kobiet 615 000 zł brutto.

To daje łącznie 4 305 000 zł brutto. Co istotne, port lotniczy potwierdził nie tylko same przelewy, ale też fakt, że w skład pakietów świadczeń marketingowych wchodziły dodatkowe elementy, w tym bilety i świadczenia VIP.

Z kolei w tabeli z raportu Grant Thornton dotyczącej przychodów z reklamy i sponsoringu widać, że przy pozycji „Port Lotniczy Wrocław” za 2023 rok widnieje 857 tys. zł, a za 2024 rok 1 050 tys. zł.

Za 2023 rok to około 373 tys. zł, za 2024 rok około 180 tys. zł. A pamiętajmy, że oprócz kwoty w pakietach były dodatkowe świadczenia marketingowe. To porównanie pokazuje rozjazd między danymi z odpowiedzi spółki a kwotami przypisanymi w raporcie, choć sam raport nie wyjaśnia publicznie, czy chodzi o ujęcie brutto, netto, kasowe czy memoriałowe

Tu kończy się komfortowa narracja o pojedynczym wyjątku. Jeżeli dwa różne podmioty komunalne, w dwóch niezależnych przypadkach, pokazują wartości odbiegające od tego, co przedstawia raport sporządzony na potrzeby procesu sprzedażowego, to problem ma charakter systemowy. Nie wiemy jeszcze, skąd dokładnie biorą się te różnice, ale wiemy już, że nie są one wyłącznie incydentalne.

Co właściwie pokazuje raport?

To najważniejsze pytanie, jakie rodzi się po lekturze wszystkich dokumentów. Czym dokładnie są liczby w raporcie Grant Thornton? Czy pokazują realne przelewy zaksięgowane w danym roku? A może wartość kontraktów marketingowych przypisaną do konkretnego okresu? Może to ujęcie memoriałowe zamiast kasowego, świadczenia o charakterze barterowym, mieszaninę świadczeń pieniężnych i niepieniężnych?  A może wartości netto albo brutto rozliczane według innej logiki niż w odpowiedziach spółek?

Nie ma dziś publicznie przedstawionej odpowiedzi, która rozwiewałaby te wątpliwości. Co więcej, z korespondencji wynika, że sam klub nie potrafi w pełni wyjaśnić rozbieżności. Odcina się od autorstwa raportu, wskazując, że nie zna szczegółowej metodologii zastosowanej przez Grant Thornton.

Raport musi być fałszywy. Nie ma dziś podstaw, by to stwierdzić. Ta informacja jest jednak niepokojąca. Podmiot, którego sytuację finansową opisuje dokument, nie potrafi objaśnić różnic między tym dokumentem a danymi źródłowymi pochodzącymi od sponsorujących go spółek miejskich.

W praktyce oznacza to, że raport zamiast zamknąć dyskusję o finansach Śląska, ją otwiera.

Problem inwestorski: jak wycenić Śląsk, jeśli dane nie dają się łatwo zweryfikować?

W tym miejscu trzeba przypomnieć rzecz zasadniczą: raport Grant Thornton nie powstawał jako akademickie opracowanie dla porządku. Z odpowiedzi Biura Nadzoru Właścicielskiego wynika, że został sporządzony na potrzeby analityczne i informacyjne związane z procesem sprzedażowym. Informacje w nim zawarte mogły stanowić element materiałów wykorzystywanych w kontaktach z potencjalnymi nabywcami.

A więc mówimy o dokumencie, który miał być jednym z fundamentów rzetelnej oceny klubu przez zainteresowane podmioty. Właśnie dlatego rozbieżności z danymi źródłowymi są tak poważnym problemem.

Bo potencjalny inwestor nie pyta tylko o to, czy klub ma przychody. Pyta również, jaki jest ich charakter, jak stabilne są te strumienie, jakie ryzyko kryje się za ich strukturą. Pyta też czy dane finansowe dają się w prosty sposób zweryfikować. Jeśli po stronie największych lub najbardziej symbolicznych miejskich sponsorów pojawiają się rozjazdy liczone w setkach tysięcy złotych, to trudno mówić o pełnym komforcie poznawczym po stronie potencjalnego kupującego.

To jest elementarna logika due diligence. Przedmiotem sprzedaży nie jest przecież stoisko z pamiątkami. Przedmiotem sprzedaży jest klub piłkarski działający w oparciu o publiczno-komunalny model finansowania. Klub z rozbudowaną strukturą kosztową, niestabilnymi wynikami sportowymi i ograniczoną samodzielnością komercyjną. W takim przypadku jakość danych nie jest jakimś tam detalem. To jedno z głównych aktywów poznawczych.

Nie tylko pieniądze. Śląsk ma też problem z transparentnością zarządzania

Na tle finansów równie ciekawie, a może nawet bardziej niepokojąco, wygląda inny wątek. Sposób podejmowania decyzji w samym klubie. Szczególnie dobrze widać to na przykładzie odpowiedzi na wniosek o informację publiczną radnego Chwaścika dotyczący powołania wiceprezesa zarządu.

Klub wprost wskazał, że członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza. Podkreślił, że przepisy Kodeksu Spółek Handlowych nie przewidują obowiązku przeprowadzania otwartego konkursu ani postępowania kwalifikacyjnego przy powoływaniu członków zarządu spółki akcyjnej. Statut Śląska również nie nakłada takiego obowiązku. W sensie czysto formalnym wszystko więc się zgadza. Konkurs nie był wymagany, a decyzja mogła zostać podjęta zwykłą uchwałą rady nadzorczej.

Mimo wszystko w tym miejscu zaczyna się zasadnicza dyskusja. Bo to, że czegoś nie trzeba robić, nie oznacza jeszcze, że nie należy tego robić.

W odpowiedzi klub ujawnił, że nie posiada dokumentacji z procesu wyboru w postaci notatek, opinii ani rekomendacji. Jedynym dokumentem formalizującym proces była uchwała rady nadzorczej. Klub nie udostępnił również informacji o innych kandydatach, powołując się na ochronę prywatności osób fizycznych. Odmówił także odpowiedzi na pytania dotyczące relacji osobistych, zawodowych lub biznesowych osoby powołanej z członkami organów spółki. Uznał, że nie mieści się to w zakresie wniosku o informację publiczną albo dotyczy sfery chronionej konstytucyjnie.

Jednocześnie z pisma wynika, że nowy wiceprezes ma wieloletnie doświadczenie zawodowe. Pracował w obszarze finansów, procesów restrukturyzacyjnych, zarządzania zmianą, controllingu, płynności, zakupów i logistyki. W przeszłości działał m.in. w ZE PAK, Viessmannie, Grupie Azoty, Unipetrol Doprava, Orlen KolTrans oraz Lotus Cars Kolej. Taki opis kompetencji może oczywiście brzmieć przekonująco. Problem polega na tym, że poza samym oświadczeniem nie ma jawnej ścieżki, która pozwalałaby zrozumieć, jak przebiegał wybór. Czy rozważano inne kandydatury? Kto i na podstawie jakich kryteriów oceniał kandydatów? Dlaczego ostatecznie postawiono właśnie na tę osobę?

Legalność to nie to samo co przejrzystość

W całej sprawie najbardziej uderza to, że klub ma na większość zarzutów odpowiedź formalną. Konkurs nie był potrzebny, bo nie wynika z KSH ani ze statutu. Dokumentacji nie ma, bo jej sporządzanie nie było obowiązkowe. Informacji o innych kandydatach nie można podać, bo chroni ich prywatność. Relacji osobistych nie ujawnia się z podobnych powodów. Wynagrodzenia zmiennego nie można przedstawić w pełnej rozciągłości, bo część informacji wyłączają z jawności przepisy.

To wszystko może być prawdziwe. I zapewne w dużej części jest prawnie obronione. Tylko że nie na tym polega istota problemu. Zwłaszcza w klubie, który funkcjonuje dzięki miejskim pieniądzom. Nawet jeśli często przepuszczanym przez spółki komunalne, standard powinien być wyższy niż samo minimum ustawowe.

Bo jeśli roczny koszt stanowiska wiceprezesa zbliża się do poziomu, który w debacie publicznej wywołuje naturalne zainteresowanie, to opinia publiczna ma prawo oczekiwać nie tylko informacji, że „wszystko odbyło się zgodnie z prawem”, ale także sensownego wyjaśnienia, dlaczego wybrano właśnie tę osobę i jak wyglądał proces wyboru.

Brak konkursu nie musi być skandalem. Brak dokumentacji też nie musi automatycznie oznaczać nadużycia. Ale suma tych elementów buduje obraz instytucji, która działa w logice wąskiego, korporacyjnego kręgu decyzyjnego, przy jednoczesnym korzystaniu z pieniędzy mających publiczne pochodzenie.

Śląsk i miejska kroplówka. Problem nie w samym finansowaniu, tylko w modelu zależności

Najłatwiej byłoby sprowadzić cały temat do jednego, efektownego zdania. „Miasto utrzymuje Śląsk Wrocław”. Tyle że to byłoby zbyt proste. Sam fakt finansowania klubu przez miejski ekosystem nie jest przecież niczym absolutnie wyjątkowym w polskiej piłce. Wiele klubów żyje dzięki samorządom, spółkom komunalnym, publicznym reklamodawcom i różnym miękkim formom wsparcia. Rzecz w tym, że w przypadku Śląska ten model z czasem przestał być narzędziem stabilizującym, a zaczął wyglądać, jak trwały substytut rynkowej samodzielności.

Jeśli znacząca część budżetu opiera się na pieniądzach od jednostek powiązanych, a jednocześnie klub nie buduje wystarczająco silnej, niezależnej komercji prywatnej, to nie rozwija się jako organizacja rynkowa. On się utrzymuje jako projekt miejski.

To z kolei rodzi dwa skutki. Po pierwsze, uzależnia klub od woli politycznej, decyzji właścicielskich i aktualnej konfiguracji w spółkach komunalnych. Po drugie, osłabia presję na budowę prawdziwie konkurencyjnego, transparentnego modelu zarządzania. Skoro środki i tak płyną z systemu, to łatwiej pogodzić się z tym, że pewne rzeczy będą działy się poza pełnym światłem reflektorów.

Właśnie dlatego temat rozbieżności w danych jest tak ważny. W klubie żyjącym z publiczno-miejskiej kroplówki jakość informacji powinna być wyższa niż przeciętna, a nie niższa.

Trzy problemy, które wyłaniają się z dokumentów

Jeśli spróbować zebrać wszystko w jedną diagnozę, to z dostępnych materiałów wyłaniają się trzy zasadnicze problemy Śląska Wrocław. Uzależnienie od miejskiego systemu finansowania, niespójność obrazu finansowego oraz deficyt transparentności zarządczej.

Raport i odpowiedzi ze spółek pokazują, że klub korzysta ze stałego strumienia pieniędzy pochodzących z podmiotów kontrolowanych przez miasto lub z nim powiązanych. Mamy zatem miliony złotych rok do roku. To nie jest incydentalne wsparcie. To działanie które ma charakter systemowy, stanowiąc jeden z filarów funkcjonowania WKS-u.

Jednocześnie przypadki ZOO Wrocław i Portu Lotniczego Wrocław pokazują, że istnieją realne rozjazdy między odpowiedziami źródłowymi a kwotami przypisanymi tym podmiotom w raporcie Grant Thornton. To nie daje podstaw do formułowania jednoznacznych zarzutów. Uzasadnia za to pytania o metodologię, spójność i przydatność raportu jako narzędzia oceny klubu.

Na tym tle sprawa powołania wiceprezesa pokazuje, że klub potrafi przeprowadzać ważne decyzje w sposób formalnie dopuszczalny. Z drugiej strony jednak maksymalnie oszczędny pod względem jawności. Bez konkursu, bez dokumentacji procesu i bez ujawnienia szerszego kontekstu. To tworzy model legalistyczny, lecz daleki od standardów przejrzystości, jakich można oczekiwać od podmiotu funkcjonującego dzięki publiczno-komunalnemu zapleczu.

Wnioski nie są efektowne. Są po prostu niewygodne

Największy problem Śląska Wrocław nie polega dziś na tym, że bierze pieniądze od miasta. W obecnym polskim futbolu to nie byłby jeszcze argument rozstrzygający. Największy problem polega na tym, że ten model finansowania nie idzie w parze z przejrzystością. Ta z kolei powinna być jego naturalnym kosztem.

Gdy klub funkcjonuje dzięki systemowi publicznemu, powinien być bardziej odporny na pytania, nie mniej. Powinien łatwiej wyjaśniać liczby, nie trudniej. Musi umieć pokazać procesy decyzyjne, nie zasłaniać się ich brakiem. Trzeba wreszcie potrafić w prosty sposób odpowiedzieć na pytanie. Ile i za co płacą mu miejskie spółki, a nie pozostawiać opinię publiczną między jedną wersją rzeczywistości a drugą.

Na razie obraz jest inny. Śląsk wygląda jak klub, który z jednej strony żyje z miejskich pieniędzy, a z drugiej chce zachować standardy komunikacyjne właściwe dla prywatnej spółki działającej poza sferą publicznego zainteresowania. Tylko że tych dwóch porządków nie da się połączyć bez napięcia.

Najważniejsze pytanie dopiero pada

Cały ten materiał prowadzi do jednego, zasadniczego pytania. Czy tak ma wyglądać model funkcjonowania klubu, który w praktyce pozostaje projektem miejskim?

Jeżeli Śląsk Wrocław ma być sprzedawany, restrukturyzowany albo odzyskiwany dla rynku, to najpierw trzeba sobie odpowiedzieć, czym on dziś jest? A dziś jest klubem utrzymywanym w dużej mierze przez miejski ekosystem. Opisywanym przez dokumenty, które nie zawsze dają się prosto zweryfikować. Zarządzanym w sposób, który mieści się w granicach prawa, ale niekoniecznie w granicach wysokiej przejrzystości.

Na tę chwilę nie ma co jeszcze rzucać oskarżeń. Jednak diagnoza jest na tyle poważna, że nie da się jej już zbyć wzruszeniem ramion. W piłce pieniądze są ważne. Jednak jeszcze ważniejsze jest to, czy wiadomo, skąd pochodzą, ile ich naprawdę jest i jak się je wydaje.