Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący obsługi spraw cudzoziemców w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim w latach 2022-2024. Dokument wskazuje na poważne nieprawidłowości, w tym przewlekłość postępowań administracyjnych związanych z legalizacją pobytu i pracy obcokrajowców, co doprowadziło do wysokich kosztów sądowych. W wyniku kontroli złożono zawiadomienie do prokuratury, a obecna wojewoda zobowiązała się do wdrożenia zaleceń.
W tym artykule przeczytasz:
- Jakie nieprawidłowości w obsłudze cudzoziemców ujawnił raport NIK w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim.
- Dlaczego dolnośląski urząd wypłacił ponad 12 milionów złotych za przewlekłość postępowań.
- Co zrobiła nowa wojewoda Anna Żabska w odpowiedzi na ustalenia kontroli NIK.
Poprzednie ostrzeżenia i utrzymujące się problemy
Najwyższa Izba Kontroli już w 2018 roku wydała negatywną ocenę działalności Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego w zakresie obsługi spraw obcokrajowców. Wówczas zwrócono uwagę na naruszenia zasady równego traktowania stron, opóźnienia w rozpatrywaniu wniosków oraz brak efektywnego nadzoru wewnętrznego. Najnowsza kontrola wykazała, że wiele z tych kwestii nie zostało rozwiązanych, a sytuacja wręcz się pogorszyła.
Liczba skarg składanych przez cudzoziemców na bezczynność urzędu lub zbyt długie procedury znacząco wzrosła. W okresie od 2022 do 2024 roku zarejestrowano ich 9,7 tysiąca. Wewnętrzny rejestr w Wydziale Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców nie zawierał jednak informacji ułatwiających monitorowanie postępów i terminów rozpatrywania tych zgłoszeń. W konsekwencji, 6,8 tysiąca wniosków pozostało bez rozpoznania, a na koniec 2024 roku zaległości obejmowały prawie 61 tysięcy spraw.
Opóźnienia w decyzjach administracyjnych
Raport Najwyższej Izby Kontroli szczegółowo opisuje skalę opóźnień w wydawaniu decyzji. Zamiast maksymalnie sześciu miesięcy, jak przewidują przepisy, cudzoziemcy musieli czekać średnio ponad dziewięć miesięcy. W niektórych przypadkach czas oczekiwania sięgał nawet trzech lat i siedmiu miesięcy. Takie przewlekłości dotyczyły głównie wniosków o legalizację pobytu i pracy w Polsce.
– W skontrolowanej próbie spraw ujawniono przypadki, gdzie na wydanie decyzji zamiast maksymalnie pół roku, trzeba było czekać nawet ponad 3 lata i 7 miesięcy, a średnio ponad 9 miesięcy – wskazała Najwyższa Izba Kontroli w komunikacie.
Pracownicy urzędu rozpatrywali wnioski poza ustaloną kolejnością, co pogłębiało chaos i nierówności w traktowaniu petentów.
Finansowe skutki nieprawidłowości
W wyniku opóźnień i bezczynności Dolnośląski Urząd Wojewódzki poniósł znaczne koszty związane z wyrokami sądowymi. W latach 2022-2024 wypłacono ponad 12 milionów złotych jako odszkodowania za przewlekłość postępowań lub brak działań w sprawach legalizacji pobytu i pracy cudzoziemców. Ta kwota stanowiła 99,3 procenta wszystkich takich wydatków w skali całego kraju. Dla porównania, pozostałe piętnaście urzędów wojewódzkich wydało w tym samym okresie łącznie zaledwie 80 tysięcy złotych na podobne cele.
Najwyższa Izba Kontroli oceniła, że te wydatki wynikały z zaniedbań organizacyjnych, braku kontroli oraz opieszałości. Urząd nie tylko poniósł straty finansowe, ale także naraża się na dalsze koszty w przyszłości, jeśli problemy nie zostaną rozwiązane.
Mechanizmy sprzyjające korupcji
Kontrola ujawniła istnienie nietransparentnego systemu ustalania terminów wizyt dla obcokrajowców, który mógł sprzyjać korupcji. Pracownicy Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców przekraczali swoje uprawnienia, przyjmując i rozpatrując wnioski poza systemem kolejkowym. Decyzje podejmowano w sposób dowolny, bez odpowiedniej kontroli.
Ponadto, od stycznia 2022 do grudnia 2024 roku w urzędzie we Wrocławiu oraz w delegaturze w Legnicy preferencyjnie traktowano wybrane osoby, w tym tak zwanych klientów istotnych, pełnomocników cudzoziemców oraz określone grupy obcokrajowców. Umożliwiano im składanie wniosków o zezwolenie na pobyt czasowy w związku z pracą, a terminy spotkań uzgadniano bezpośrednio z pracownikami, w tym tymi obsługującymi infolinię. Inicjatorami tych praktyk byli dyrektorzy wydziału oraz wojewodowie pełniący funkcję w latach 2019-2024.
– Wykryty przez NIK mechanizm korupcjogenny polegał zatem w tym przypadku na podejmowaniu przez urzędników decyzji w sposób dowolny i pozbawiony kontroli – podała Najwyższa Izba Kontroli.
Nieprawidłowości w zarządzaniu i nadzorze
Raport wskazuje również na problemy z przechowywaniem dokumentacji. Ponad 350 kartonów z aktami spraw cudzoziemców trzymano na korytarzach i w piwnicy, co naruszało standardy bezpieczeństwa i organizacji.
Dyrektor kierująca Wydziałem Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców w latach 2024-2025 wcześniej pełniła rolę pełnomocnika cudzoziemców w podobnych sprawach. Nie posiadała poświadczenia bezpieczeństwa ani zgody na dostęp do informacji niejawnych o klauzuli poufne, a także nie przeszła szkolenia w zakresie ochrony takich informacji. W rezultacie nie mogła sprawować pełnego nadzoru nad pracami wydziału.
Sytuacja w wydziale była znana dyrektorom, dyrektorom generalnym oraz wojewodom w okresie kontroli, jednak nie podjęto odpowiednich działań naprawczych. Nie wdrożono procedur antykorupcyjnych, mimo zidentyfikowanego wysokiego ryzyka nieprawidłowości. Brakowało również mechanizmów zapobiegających konfliktom interesów.
Reakcje na raport i dalsze kroki
W związku z ustaleniami Najwyższa Izba Kontroli złożyła zawiadomienie do prokuratury. Obecna wojewoda dolnośląska, Anna Żabska, która objęła stanowisko pod koniec listopada 2024 roku, nie zgłosiła zastrzeżeń do raportu i zobowiązała się do realizacji zaleceń pokontrolnych. Kontrola nie obejmowała okresu jej urzędowania.
– Obecna wojewoda dolnośląska Anna Żabska nie wniosła zastrzeżeń do ustaleń NIK oraz zapewniła, że wnioski pokontrolne zostaną zrealizowane – poinformowała Najwyższa Izba Kontroli.
